سازمان میراث خراسان جنوبی

نقش حیاتی موزه‌ها در جوامع بشری نقشی بدیع ، ماندگار و مروج ناب‌ترین پدیده‌های فرهنگی است.

موزه‌ها از معدود مراكز حافظ یادگارهای نسل گذشته و درحقیقت فرزندان هنر و تاریخ هستند و هر یك از اشیای موزه در حال بی‌زبانی به هزار زبان سخن می گویند زیرا اسناد معتبری از هنر ، فرهنگ و تاریخ را ارائه می‌دهند.

امروزه در كشورهای گوناگون جهان موزه ها؛ آثار باستانی، مردم شناسی، موزه علوم طبیعی، حیوانات، وحوش و مجموعه تاریخی آن كشور را به نمایش می‌گذارند و فرهنگ تمدن هر قوم و ملتی از طریق اشیا و وسایلی كه در آن موزه‌ها گردآوری شده است، شناخته می‌شود. استان خراسان‌جنوبی نیز با توجه به غنای فرهنگی خود در طول تاریخ دارای موز‌ه‌هایی است كه رتبه‌ی سوم ‌كشوری را از آن خود ساخته است. موزه‌های موجود در استان خراسان‌جنوبی عبارتند از: موزه‌های باستان شناسی، مردم شناسی، موزه علوم وتاریخ طبیعی، مشاهیر، وقف، موزه‌ شهدا، موزه‌ میراث پهلوانی، موزه مردم‌شناسی قاین، موزه مردم‌شناسی نهبندان.

موزه "باستان شناسی بیرجند" اولین موزه استان است كه در سال ‪ ۱۳۷۱راه اندازی و در سال ‪ ۱۳۷۴با طراحی نو، توسعه و تجهیز شد.

این موزه مشتمل بر بخش‌های متعددی از جمله بخش سفال، مفرغ و سكه، قرآن، روشنایی، كتابت و مجموعه‌ای ازاشیا و مواریث خاندان "علم" (وزیردربار رژیم پهلوی) است.

دربخش روشنایی این موزه انواع "پی سوز"های سفالی و فلزی و تعدادی چراغ گردسوز با پایه و بدنه سنگی ، سرامیكی و برنزی نیز به نمایش درآمده است.

گرچه ازنظر تاریخی قدمت برخی ازاین اشیا كمتر از ‪ ۱۰۰سال است ولی ازنظر هنری قابل توجه هستند.

قدیمی‌ترین اشیای موجود در این بخش "پی سوزهای سفالی" است كه قدمت برخی از آنها به پیش از اسلام برمی‌گردد.

در بخش قرآن و كتابت موزه باستان شناسی نیز نفیس‌ترین قرآن موجود در آن متعلق به دوره قاجار است كه نقش گل و مرغ بر روی جلد آن و تذهیب آب طلا بر روی صفحات آن نقش بسته است.

موزه "مردم شناسی بیرجند" از بخشهای عمده این موزه مراسم عروسی ، قالیبافی، پارچه بافی، سفالگری، عطاری ، دستاسی و آهنگری است كه در قالب مانكن‌های نمایشی می‌باشند.

قدمت اشیای این موزه به حدود ‪ ۱۰۰سال پیش برمی‌گردد و بازدیدكنندگان هیچگونه نشانی از فن‌آوری جدید نمی‌بینند.

موزه" شهدای بیرجند" برای ترویج و نشر فرهنگ ایثار و شهادت در بنای تاریخی مذهبی حسینیه "خواجه خضر" از دیگر موزه‌های استان است.

بخش وصایا ، دست نوشته ها، البسه و وسایل شهدا ، فروشگاه عرضه محصولات فرهنگی، سقاخانه، شمع خانه، كتیبه‌ها و سنگ نوشته‌های مضامین اسمی شهدا با تذهیب و نقوش اسلیمی و اسماء جلاله و سنگ نوشته‌هایی با مضامین اشعار حافظ و مولوی در مدح و رثای شهدا از بخش‌های مختلف این موزه است.

موزه "مفاخر و مشاهیر ملی بیرجند" در بافت تاریخی بیرجند مجموعه‌ای از زندگی نامه‌ها، اسناد و نسخ خطی، تالیفات، نشان‌های ملی، علمی و ادبی، لوح ها، عكس‌ها و لوازم شخصی بزرگان علمی و فرهنگی این خطه از ایران زمین است.

از اهداف تشكیل این موزه یادكردی از چهره‌های ماندگار و اندیشمندانی است كه عمر خویش را صرف تحقیق و پژوهش برای تمامی نسل‌ها كرده‌اند.

آثار این موزه بر اساس دوره تاریخی از قرن هفتم تا سیزدهم هجری شمسی در دو بخش كلی و در دو طبقه به نمایش گذاشته شده است.

از نمونه‌های جالب توجه در این موزه، اوراقی از نگاره‌ها و مینیاتورهایی است كه بر اساس دیوان خاوران نامه ابن‌حسام خوسفی بیرجندی در شرح دلاوری‌های حضرت علی (ع) توسط فرهاد نقاش در قرن نهم هجری مصور شده است.

تالیفات استاداحمد احمدی بیرجندی، دكترمحمد حسن گنجی، استاد سید غلامرضا سعیدی، دكتر محمد اسماعیل رضوانی و علامه سید محمد فرزان كه از جمله مفاخر بلند آوازه عصر حاضرند از دیگر آثار نمایشی در این موزه است.

موزه "علوم و تاریخی طبیعی" نیز با هدف آشنایی پژوهشگران و محققین با گونه‌های جانوری درسه بخش اصلی پرندگان، پستانداران و فسیل تشكیل شده است.

در این بخش‌ها پرندگانی همچون دال، بحری ، لیل ، كبك و تیهو و حیواناتی از قبیل گربه، روباه، قوچ و همچنین فسیل‌هایی از منحصر به فردترین فسیل های موجود در دنیا به نمایش گذاشته شده است.

موزه "وقف" با عنوان میراث جاودان دربنای تاریخی مدرسه شوكتیه بیرجند از دیگر موزهای استان خراسان جنوبی است.

سنت حسنه وقف در دوران قاجار بیش از پیش در میان مردم عادی ، متمولین، رجال و امرای شهرستان بیرجند رواج داشته بطوری كه برخی افراد بخش اعظمی از ثروت ، املاك و اموال خویش را وقف نموده‌اند.

موزه "میراث پهلوانی بیرجند" كه در خیابان مطهری3 داخل زورخانه‌ی قدیمی امیرعرب قرارگرفته است و هدف از تأسیس این موزه آشنایی عموم با ورزش باستانی و آداب و سنن مربوط به این رشته دیرپا و مردمی می‌باشد.

موزه "مردم‌شناسی نهبندان" در خیابان قائم شرقی جنب شركت نفت داخل منزل قدیمی سالاری قرارگرفته است و حاوی اطلاعاتی در مورد مردم و فرهنگ زندگی آن منطقه می‌باشد.

موزه "مردم‌شناسی قاین" در خیابان جانبازان10، داخل بنای قدیمی منزل سلطانی واقع شده است.

همچنین با توجه به نیازهای موجود در استان تأسیس موزه‌های زیر در برنامه‌ی امسال سازمان استان قرار دارد:

1. موزه‌ی مشاركتی بیرجند

2. موزه‌ی مشاهیر قاین

3. موزه‌ی آب قاین

4. موزه‌ی مردم‌شناسی فردوس

5. موزه‌ی مشاركتی بشرویه

6. موزه‌ی سرایان

همچنین طرح احداث و راه‌اندازی موزه‌ی بزرگ و موزه‌ی دفاع مقدس استان در بیرجند نیز در حال پیگیری است.

موزه‌ی مجازی خراسان جنوبی
دسترسی به وب‌سایت موزه مجازی استان