فردوس؛ سرزمین یاقوت سرخ

فردوس؛ سرزمین یاقوت سرخ
شهر فردوس مرکز شهرستان فردوس، واقع در شمال خراسان جنوبی، در ارتفاع 1275 متر از سطح دریا در فاصله 200 کیلومتری بیرجند قراردارد. این شهرستان از شمال با شهرستان بجستان خراسان رضوی، از جنوب و شرق با شهرستان سرایان و از غرب با شهرستان بشرویه همسایه است.

سابقه تاریخی این شهرستان به هزاره های پنجم و چهارم برمی گردد. شهر تاریخی تون از جمله شهرهای دوره اسلامی در قهستان محسوب می شده که از بافت شهری منسجمی برخوردار و دارای کهندژ، شارستان، حصار و بارو بوده است. مساجد جامع و کوشک از جمله قدیمی ترین آثار شهر تون هستند. مسجد کوشک با داشتن طاق های گهواره ای عظیم و نیم ستون هایی که به زیر دیوارهای مرمت شده سال های بعد رفته، با مساجد صدر اسلامی مانند تاریخانه دامغان قابل مقایسه است. این بنای خشتی در خود کتیبه ای از سال 554 ه.ق را جای داده که قدیمی ترین کتیبه تاریخی باقیمانده در شهر تاریخی تون است. اولین کتابی که در آن نام تون آمده (اشکال العالم) جیهانی است که متعلق به سده چهارم هجری است و تون را از جمله شهرهای واقع در ولایت قهستان ذکر می کند. آنچه مسلم است، تون از همان اوایل اسلام از شهرهای مهم منطقه بوده و جایگاه اقتصادی و اجتماعی خاصّی داشته است. این شهردر سال 1308 خورشیدی با تصویب هیأت دولت وقت از تون به فردوس تغییر نام داد. شهر تون (فردوس) در زلزله سال 1347 خورشیدی ویران گردید و جز تعداد معدودی آثار و ابنیه تاریخی از آن چیز دیگری باقی نمانده است.

نظر دادن