سرایان شهر آب انبارها کهن و تاریخی و سنت حسنه آب گیری آب انبارها

مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سرایان از آب گیری آب انبار های سرایان طبق روال هرساله خبر داد و گفت:  آب گیری آب انبارهای تاریخی شهر سرایان از قنات اصلی شهر آغاز شده است .

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی؛ محمد عرب ضمن بیان اینکه آب انبارها گنجینه های آب در شهرستان سرایان هستند، افزود: مجموعاً در سطح شهرستان  254 اثر تاریخی شناسایی شده که ازاین آثار 46  اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده آب انبارها سهم بسزایی در آثار تاریخی شهرستان سرایان و نقش مهمی در زندگی مردم شهرستان دارند ، بطوریکه از 46 اثر ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور 14 مورد آب انبارهایی هستند که بیش از 95 درصد آنها فعال هستند و به همان صورت گذشته مورد استفاده قرار می گیرند و تنها در شهر سرایان 6 آب انبار فعال قرار دارد و برای همین سرایان به دیار آب انبارهای کهن شهره شده است.
به گفته او: شرایط اقلیمی‌ خشك و نیمه خشك بخش عمده ای از ایران، تاثیر ژرف و بنیادی در خلق پدیده‌های گوناگون معماری این سرزمین گذاشته است. ریزش‌های آسمانی در ایران، به جز ناحیه شمالی و سواحل دریای مازندران، در بقیه نواحی بسیار كم است. به همین دلیل، از دیرباز در بیشتر دشت‌های وسیع ایران، برای دسترسی به آب، تلاش چشمگیری صورت گرفته و ایرانیان با بهره جستن از تمامی‌ توانایی‌های خود، ده‌ها كیلومتر قنات حفر كرده اند. آنها در كنار ساخت قنات‌ها و سدها، به ذخیره سازی آب‌های فراوان زمستانی برای به مصرف رساندن آنها در فصل‌های گرم سال نیز توجه داشته اند و برای تحقق این مساله، «آب‌انبار» را بنیان گذاشته اند
مهمترین عناصر معماری آب انبارها شامل: سردر ورودی،پلكان،پاشیر و مخزن است.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سرایان همچنین افزود: آب گیری آب انبار ها همه ساله از اوایل دی ماه آغاز می شود بدین ترتیب که گروهی که در واقع به میرآب معروف هستند و از گذشته این سنت حسنه را از پدرشان به ارث برده اند شروع به اینکار می کنند و  ابتدا ته مانده آب موجود در مخازن تخلیه و سپس داخل مخزن لایروبی و تمیز می شود. بعد از این مرحله تمیز سازی مسیر آب قنات تا سر منشاء اصلی ، همچنین هماهنگی با مردم اطراف قنات برای رعایت مسائل بهداشتی تا آب کثیف نشود.در گذشته مسیرهای داخل شهر نیز تمیز می شد تا به مخزن برسد ولی الان  با استفاده از لوله های پلاستیکی آب به داخل مخزن هدایت می شود و این لوله ها فقط در داخل شهر استفاده می شود. در هنگام آب گیری همانطور که قبلا گفته شد هماهنگی با مردم برای رعایت مسائل بهداشتی صورت گرفته و میرآب ها از اواخر شب که معمولا شب های سردسال می باشد در مسیر قنات در رفت و آمد هستند تا حیوانات نیز به جوی نزدیک نشوند.  
عرب گفت: آب گیری هر شب از ساعت حدود 11 شب تا 4 صبح انجام می شود و تا زمانی که همه آب انبارها آبگیری شوند ادامه پیدا می کند. میرآب ها عقیده دارند که آبگیری حتما باید در شب های سرد انجام شود تا بر خنکای آب در تابستان داغ بیفزاید و البته که چنین است، صف های طویل مردم در تابستان ها برای برداشت آب خنک و گوارا گواه این مدعاست و نکته اساسی در بحث آب انبارها اعتقاد به استفاده از آنها در بین مردم است که حتی از روستاهای اطراف برای برداشت آب به سرایان می آیند.
 به گفته او :آب انبار یک مکان مردمی و مورد استفاده همگان است و هنوز هم هستند افرادی که با کمک هم، آبی را که از سال گذشته در آب انبار باقی است و گل و لایی که کف مخزن آب انبار انباشته شده را تخلیه می کنند. با توجه به این که مخزن آب انبار دارای یک شیر تخلیه است این شیر حدود 60 سانتی متر بالاتر از کف نصب شده اما در کف آن هم یک لوله سفالی به نام "تن بوشه " (لوله سفالی برای انتقال فاضلاب) وجود دارد که برای تخلیه آب باقی مانده و گل و لای آن  استفاده می شود. افرادی که برای تمیز کردن داخل مخزن انتخاب می شوند از طریق پنجره منتهی به مخزن به داخل آن می روند و ورود به این مخزن عمیق با طناب میسر است.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سرایان گفت: پس از تخلیه گل و لای کف را با آب می شویند. این کار برای تمام آب انبار های شهر انجام می شود و زمانی که مخازن تمیز شد، توپ مخروطی شکلی که قطر آن به اندازه قطر تن بوشه است و دور آن را با پارچه کرباس می پیچند از داخل، در تن بوشه می گذارند و آن را مسدود می کنند و سپس کار نظافت مسیر جوی قنات شروع می شود. همه آب انبارها از قنات های زابر و تیربر سهمیه دارند .
عرب همچنین افزود: نکته جالب توجه در هنگام آب گیری بزرگترین آب انبار شهرستان (آب انبارکاروانسرا) این است که در شب هایی که این آب انبار آبگیری می شود مردم محل در جاوی آب انبار و بازار میثم جمع می شوند و مراسم کف زنی اجرا می کنند و در هنگام کف زنی چهار بیتی هایی توسط آنها خوانده می شود.اجرای کف زنی و تهیه کف برای پذیرایی از میرآب ها می باشد که از سرمنشاء قنات به سمت آب انبار به همراه آب در حرکتند و بعد از رسیدن آنها با کف و چایی از آنها پذیرایی می شود.
او ادامه داد: پس از اینکه آب قنات به محل آب انبار رسید ابتدا به مدت یکساعت آب به مسیر جوی کشاورزی هدایت می شود و وارد آب انبار نمی شود تا خوب زلال و تمیز شود و سپس آب وارد مخزن می شود و تا ساعت حدود 4 صبح ادامه دارد.اینکار هرشب و بسته به ظرفیت مخزن انجام می شود مثلا آب انبار کاروانسرا 5 شب ، آب انبار آهنگران دو شب و... زمان می برد تا آبگیری شوند.پس از اینکه مخزن آب انبار پر شد شب بعد یا همان شب در صورتیکه وقت اجازه دهد 3-2 ساعت در اصطلاح آب گذار می شود یعنی آب از ورودی مخزن وارد و از سمت خروجی که لوله ای در همان ارتفاع و در طرف دیگر مخزن نصب می باشد خارج می شود تا اگر خس و خاشاکی وارد شده باشد از مخزن خارج شود و آب زلال گردد.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سرایان گفت: این سنت نیک و حسنه  هنوز در شهرستان سرایان از یادها نرفته است  و مردم با شور و شوق خاصی به آن مبادرت می ورزند که به جهت حفظ و گسترش این رسوم کهن و زیبا کار مستند نگاری و تهیه پرونده ثبت میراث معنوی این مراسم انجام و خوشبختانه این رسم و آئین نیک بجا مانده از گذشتگان با شماره 1315 در سال 1395 در فهرست میراث معنوی کشور بنام شهرستان سرایان به ثبت رسید. این سنت حسنه نمونه بارزی از مشارکت مردم در کارهای عمومی و همچنین صرفه جویی در مصرف آب و استفاده بهینه از آن می باشد که سهم بسزایی در تامین آب شرب شهر و روستاهای اطراف نیز دارد.
عرب اضافه کرد : همت بلند و مشارکت در کارهای خیر و عام المنفعه در بین مردم این دیار پیشینه طولانی دارد و میرآب های آب انبارهای سرایان در شب های سرد زمستان و با وجود خستگی کارهای روزانه بدون هرگونه حمایت و چشمداشتی و فقط برای رضای خدا و نشاندن لبخند رضایت بر لب مردمان کویر در تابستان های گرم در این امر خیرخواهانه شرکت می کنند و این سنت را به نسل های بعدی منتقل می کنند و مردم نیز قددان زحمات این عزیزان هستند.    

 

Share this article

نظر دادن