ثبت ملی دانش و فن بومی و سنتی مشک سازی در استان خراسان جنوبی

 دانش و فن بومی و سنتی مشک سازی استان خراسان جنوبی در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شد.

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی، سید احمد برآبادی مسئول حوزه پژوهش و مطالعات اداره کل گفت: سابقه ساخت و استفاده از مشک به قبل از اسلام برمی گردد. از آنجا که معیشت عشایر مبتنی بر دامداری و کوچ می­باشد در این شیوه از زندگی همواره متناسب با محیط طبیعی و نیازهای آن، ابزار و تکنیک های سنتی نقش مهمی ایفا می­کنند. در ساخت لبنیات و نگهداری آن و همچنین ذخیره و جابجایی آب، با توجه به انعطاف و سهولت در حمل و ویژگی های ساختاری مشک، در رفع نیازهای اقتصادی و معیشتی روستاییان و عشایر، تأثیر گذار می باشد. منزلت اجتماعی زنان عشایر در استفاده و توانایی­های آنان در تولید و نگهداری مواد شیری در زمره لیاقت های آنان قرار گرفته و در همسر گزینی مورد توجه خواستگاران است. مراسم، آداب و باورهای مرتبط با مشک نیز جزیی ازفرهنگ عامه و موضوعات مرتبط با آن بوده که درغنای فرهنگی و اجتماعی محیط های روستایی و عشایری تأثیر گذار است. مشک سازی در تمامی روستاها ، شهرها و مناطق عشایری خراسان جنوبی رایج است.        
او ادامه داد: خیک یا مَشک ظرف چرمینی است که ازپوست دام به ویژه بز ( البته پوست بُز نر ( نر بز) به دلیل ضخامت بیشتر وکیفیت، بهتر از جنس ماده است )گوسفند و گوساله است که برای حمل و نگهداری آب، دوغ، روغن وغیره در بین ایلات و عشایر از آن استفاده می‌شود. اگر پشم روی این پوست نیز کنده و دباغی شده باشد به آن مَشک گفته می‌شود.
مسئول حوزه پژوهش و مطالعات اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: نحوه ساخت و شکل و رنگ اغلب مشک ها در استان خراسان جنوبی مشابه بوده و تفاوت ها بیشتر، در مواد اولیه جهت موزدایی پوست و گیاهان مورد استفاده برای طعم دادن، رنگ آمیزی و بوزدایی مشک می باشند.
برآبادی افزود: مراحل ساخت مشک به صورت کلی شامل: ذبح گوسفند و پوست کندن، خشک کردن یا نمک سود کردن پوست، موزدایی،  تمیز کردن نهایی پوست و آماده سازی جهت رنگرزی، رنگرزی پوست، بستن سوراخ های پوست و ساخت سر مشک، بو گیری و رفع منافذ پوست می باشد که تقریباً در تمامی شهرستانهای استان با اندک تفاوت هایی در حال انجام است.
او بیان داشت: تنوع استفاده از پوست های مختلف با روش های فرآوری و مواد گوناگون، فن و دانش مشک سازی را بسیار جالب و با ارزش نموده به گونه ای که در هر قسمت از فرایند تولید و عمل آوری پوست تا عملیات پایانی تولید و استفاده و نگهداری مشک، دانش های بسیاری نهفته و پنهان می باشد، که از ارزش های این فن بومی است. با گسترش رجوع به سنت ها که در سال های اخیر بیشتر شده است رغبت مردم برای تأمین مواد غذایی سالم و ارگانیک و طبیعی، بدون مواد نگهدارنده و با طعم و مزه اصلی آن باعث رونق مجدد ساخت وفروش انواع آن در استان گردیده است.  در روستای پَردان شهرستان زیرکوه، برای چشم زخم نمادی بر روی مشک طراحی و اجرا می شود. این نماد با دود خاکستر اسپند و ترکیب آن با روغن دنبه یا آب دهان است که بر روی بدنه خارجی ( پشت مشک ) با کمک انگشتان دست ترسیم می گرددو اغلب به صورت تک نگاره بر روی مشک ها دیده می شود. این ویژگی منحصر به فرد درمشک های روستای پردان زیرکوه موجب ثبت این مشک در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس کشوردر تیرماه سال جاری (97)گردید.
    

 

Share this article

نویسنده

حوزه پژوهش

گالری تصاویر

نظر دادن