موزه باستان شناسی بیرجند

موزه باستان شناسی بیرجند با وسعت 600 مترمربع زیربنا در طبقه اول مجموعه جهانی باغ و عمارت جهانی اکبریه(که در واقع ساختمان تشریفات و ارگ حکومتی امیر ابراهیم خان شوکت الملک بوده)، با توجه به عواملی همچون غنای فرهنگی منطقه، جمعیت جوان، وجود دانشگاه ها و عزیمت هزاران گردشگر به این منطقه در سال 1371 تأسیس و راه اندازی شد و در سال 1374 با طراحی نو توسعه و تجهیز گردید.

این موزه بزرگ ترین موزه باستان شناسی در سطح استان است که مشتمل بر بخش های متعدّدی می باشد: از بخش های مهم آن می توان به بخش سفال، سکّه، فلز، اسلحه و ابزار و ادوات جنگ، بخش روشنایی، قرآن و کتابت و نیز مجموعه ای از اشیاء و مواریث خاندان امیراسدالله علم(که توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی در اختیار موزة بیرجند قرار داده شد) و تالار آینه اشاره کرد. در موزه باستان شناسی بیرجند اشیاء به نمایش گذاشته شده، سیر تاریخی مدوّن و منظمی را از هزاره سوم ق.م تا دوره قاجار در بخش های متفاوتی در بر می گیرند.
سفال ها و سکّه ها بیشترین آثار این موزه را شامل می شوند. مجموعه سفال ها، دوره های مختلف تاریخی، از سفال های نخودی دست ساز هزاره سوم ق.م، سفال های خاکستری هزاره اول ق.م تا سفال های لعاب دار دوره اسلامی را در بر می گیرند و نیز مجموعه سکّه ها، سکّه های دوران تاریخی از سلوکی، الیمایی ، پارتی و ساسانی و سکه های دوران مختلف اسلامی تا دوره قاجار را شامل می شوند.
یکی دیگر از مهم ترین بخش های موزه، بخش قرآن و نسخ خطی است که هشتی بنای جهانی اکبریه به عنوان مهم ترین بخش معماری آن، به این بخش اختصاص یافته است.
موزه باستانشناسی شامل سه قسمت پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی است. در بخش پیش از تاریخ، اشیایی از دورة پارینه سنگی میانی(35000 قبل) که برخی نمودار تکامل هنر و صنعت چهارهزار سال پیش محسوب می شود و برخی نیز بیشتر وسایل کاربردی بوده که در معرض دید قرار دارد. ظروف سفالی و سکّه ها، علاوه بر جنبه های کاربردی، القاءکنندة اعتقادات، جهان بینی و هنر آن دوره است. اشیای دوران تاریخی به دوره های سلوکی، اشکانی و ساسانی مربوط می شود.
بخش های موزة باستان شناسی:
الف - بخش سفال:
بخش مذکور به منظور آشنایی بازدیدکنندگان با سیر تکامل سفال و تحولات آن، در دو قسمت قبل از میلاد و اسلامی ایجاد شده است. در این بخش، ابتدا سفالینه هایی از هزارة سوم، دوم و اول(ق.م) تا سفال های دورة اسلامی به نمایش گذاشته شده است. سفالینه های موجود در این بخش دو دسته می باشند: دسته ای از آنها یافته های باستان شناسی بیرجند و جنوب خراسان است و دسته ای دیگر مربوط به مناطق مختلف کشور است که جهت ایجاد یک سیر منظم تاریخی به این موزه منتقل گردیده است.
ب : بخش فلز:
این بخش سیر تحول فلزکاری از هزاره اول(ق.م) تا دورة قاجاریه را شامل می شود. آثار فلزی مربوط به قبل از اسلام عموماً پیکان ها، خنجرها و تعدادی شی تحت عنوان وزنة های تبادل کالا می باشد. در بخش فلز اسلامی ظروف مسی شامل ابریق، قهوه جوش و بوته های ذوب فلزات به نمایش گذاشته شده است.
ج ) بخش اسلحه:
در بخش اسلحه تعدادی از سلاح های آتشین اولیه، شامل تفنگ های و طپانچه های سرپر به نمایش گذاشته شده علاوه بر آن تعدادی باروت دان های چرمی و فلزی و دوربین های چشمی در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است.
د) بخش روشنایی:
از دیگر بخش های موزة باستان شناسی بیرجند بخش روشنایی و لوازم مربوط به آن می باشد. در این قسمت انواع پی سوزهای سفالی و فلزی به نمایش درآمده. علاوه بر آن، تعدادی چراغ گردسوز با پایه و بدنه سنگی، سرامیکی و برنزی نیز در معرض دید قرار گرفته که گر چه به لحاظ تاریخی قدمت بعضی از آنها کمتر از یکصد سال می باشد ولی از نظر هنری بی نظیر به حساب می آیند. قدیمی ترین اشیاء موجود در این بخش پی سوزهای سفالی است که قدمت آنها به پیش از اسلام بر می گردد.
ج ) بخش قرآن و کتابت:
در قسمت هشتی مرکزی که دارای کلاه فرنگی با مقرنس های زیبا است و در واقع اوج ظاهری معماری بنا در آن به نمایش گذاشته شده بخش قرآن و کتابت قرار دارد که اوج معماری گنجینه نیز می باشد. در این بخش لوازم کتابت به همراه تعدادی قرآن خطی، چاپ سنگی و ظروف که در سطوح آن آیات قرآن نگاشته شده در معرض دید قرار گرفته است. نفیس ترین قرآن موجود در این بخش، قرآنی است متعلق به دوره قاجار با تذهیب گل و مرغ بر روی جلد، حواشی و تذهیب آب طلا بر روی صفحات.
د ) بخش اشیاء متعلق به خاندان علم
در این بخش اشیاء متعلق به خاندان علم که توسط بنیاد مستضعفان در اختیار گنجینه بیرجند قرار گرفته به نمایش در آمده است و شامل سرقلیان ها از جنس های مختلف با تزئینات مرصّع، تعدادی جام شیشه ای، ظروف نقره ای و ... می باشد.

Share this article

نظر دادن